{"id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2023-poziom-podstawowy/zad/Temat 3","paper_id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2023-poziom-podstawowy","number":"Temat 3","points":null,"ptype":"open","subject":"egzamin-maturalny","category":"informator-maturalny","year":2023,"month":null,"level":null,"text":"Temat 3. (0-35)\nOd pokory do rozpaczy ‒ postawy człowieka doświadczanego przez los.\nW pracy odwołaj się do:\n\nwybranej lektury obowiązkowej\n\nsensu wiersza W ciemności schodzi moja dusza Jana Kasprowicza\n\nwybranych kontekstów.\nJan Kasprowicz\nW ciemności schodzi moja dusza\nW ciemności schodzi moja dusza,\nW ciemności toń bezdenną,\nPól Elizejskich już nie widzi,\nZawisła nad Gehenną.\nW górze nad losem mojej duszy\nBoleje anioł biały,\nA tutaj szyki potępieńców\nSzyderczo się zaśmiały.\nSzydzą z mej duszy potępieńce,\nŻe cząstka jasnej mocy,\nCo rodzi słońca, nie ma władzy,\nBy złamać berło nocy.\n[Krzak dzikiej róży, 1898]\nJan Kasprowicz, W ciemności schodzi moja dusza, [w:] tegoż, Wybór poezji, Kraków 1971.\nWymagania ogólne i szczegółowe\nWykaz wymagań ogólnych i szczegółowych, sprawdzanych w wypracowaniu, znajduje się na\ns. 22.-23. Informatora.\nZasady oceniania\nOpis zasad oceniania zadań otwartych rozszerzonej odpowiedzi (wypracowań) znajduje się\nna s. 29.-42. Informatora.\n236 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023\nPrzykładowe ocenione rozwiązania\nPrzykład 1.\nBłędy\nrzeczowe,\nbłędy\nw kompozycji\nBłędy językowe\n(w tym\nstylistyczne),\nortograficzne\ni interpunkcyjne\n01\n02\n03\n04\n05\n06\n07\n08\n09\n10\n11\n12\n13\n14\n15\n16\n17\n18\n19\n20\n21\n22\n23\n24\n25\n26\n27\n28\n29\n30\nKażdy człowiek zostaje w ciągu życia na swój sposób\ndoświadczony przez los. Jako dzieci jesteśmy pełni ufności wobec\notaczającego nas świata, jednak wraz z upływem lat,x zaczynamy\ndostrzegać coraz więcej cierpienia i niesprawiedliwości. Dotyka nas\nsamotność, porażka, śmierć kogoś bliskiego, nieodwzajemniona\nmiłość√ także inne traumatyczne doświadczenia. Reakcja na to, co\nspotyka człowieka, zależy od wielu czynników - wagi problemu,\nnastawienia do życia i samooceny oraz tego, czy ma się wsparcie\nbliskich. Są ludzie, którzy z pokorą potrafią przyjmować wyzwania\nrzucane im przez los, inni zaś popadają w rozpacz. Często trudne\ndoświadczenie może być punktem zwrotnym do wewnętrznej\nprzemiany. Wobec tego, że różne są sposoby radzenia sobie z bólem,\nróżnie też temat ten jest przedstawiany w literaturze, filmach,x czy\ninnych dziełach kultury.\nW wierszu Jana Kasprowicza ,,W ciemności schodzi moja dusza”\npodmiot liryczny opisuje swoje przeżycia wewnętrzne, porównując stan\ndo pogrążania się w ciemności świata podziemnego. Utwór ma\nwydźwięk bardzo pesymistyczny i odzwierciedla nastrój osoby\nmówiącej. Uczucie rozpaczy i beznadziejnej sytuacji człowieka\npodkreślają słowa: „Że cząstka jasnej mocy, / Co rodzi słońca, nie ma\nwładzy, / By złamać berło nocy”. Tak oto wcześniejsze przekonanie, że\nmożna nosić w sobie cząstkę boskości, a więc mieć siłę sprawczą czy\ntwórczą, legło w gruzach. Pozostaje przeświadczenie, że człowiek jest\nniedoskonały, a to z kolei rodzi pesymizm i poczucie rezygnacji, tak\ncharakterystyczne dla dekadenckiej postawy końca wieku XIX.\nRezygnacja i brak wiary w siebie to postawa prezentowana przez\nwszystkich niemal przedstawicieli tej epoki, a wśród nich Tetmajera (Nie\nwierzę w nic), Staffa (Deszcz jesienny). Pogrążenie się w depresji, brak\nwiary w możliwości wyjścia z takiego stanu to postawa prezentowana\nzarówno w wierszu Kasprowicza, jak i innych tekstach końca XIX wieku.\nx int.\njęz. √ int.\njęz.\nx int.\njęz.\njęz.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 237\n31\n32\n33\n34\n35\n36\n37\n38\n39\n40\n41\n42\n43\n44\n45\n46\n47\n48\n49\n50\n51\n52\n53\n54\n55\n56\n57\n58\n59\n60\n61\n62\n63\n64\n65\n66\nOsobą, która pod wpływem bolesnych doświadczeń popadła\nw rozpacz, był także Stanisław Wokulski, bohater ,,Lalki” Bolesława\nPrusa. Wokulski w młodości wykazywał się wyjątkową sumiennością\ni pracowitością. Był inteligentny i czerpał radość z nauki. Jako subiekt\nu Hopfera, a później Jana Mincla, sprawdzał się świetnie i wszyscy\nwróżyli mu pomyślną karierę. Wszystko jednak zmieniło się, gdy poznał\nIzabelę Łęcką. Nikt nie sprawił mu tyle bólu, co ona. Wokulski gotów był\nzrobić dla niej wszystko - wykupił kamienicę jej ojca, rozpoczął naukę\njęzyka angielskiego, pojedynkował się o jej honor z baronem\nKrzeszowskim, a przede wszystkim zdobył wielkie pieniądze. Długo\nzachowywał pokorę, niestrudzenie czekając na choćby jedno\nprzychylne spojrzenie ukochanej. Wierzył, że wytrwałość i cierpliwość,\nktóre przyniosły mu sukces w sferze zawodowej, pomogą także\nw zdobywaniu panny Izabeli. Ona jednak albo wciąż go odrzucała√ albo\ndawała fałszywą nadzieję. W żaden sposób Wokulski nie mógł wyzwolić\nsię z tego zauroczenia. Odrzucił szansę pracy naukowej u boku Geista\nw Paryżu, zaniedbał własne interesy. Dopiero odkrycie prawdziwej\nnatury Izabeli doprowadziło go do skrajnej rozpaczy i próby\nsamobójczej.\nMiłość do Izabeli była niszczącym doświadczeniem, które\nWokulskiemu „zgotował” los i przez które jego życie stało się nieznośne.\nZ podobnymi postawami mamy do czynienia nie tylko w literaturze.\n,,Historia małżeńska” - tegoroczny kandydat do Oscara, w którym\ngłówne role zagrali Adam Driver i Scarlett Johannson√ przedstawia\nbardziej\nwspółczesne\nspojrzenie\nna\nprzeżycia\ndwojga\nludzi\ndoświadczonych przez los. Widzowie obserwują na ekranie przemianę\nuczucia bohaterów. Ich miłość przeradza się w nienawiść i doprowadza\ndo rozpadu związku. Bohaterowie początkowo starają się zachowywać\ndojrzale, chcą rozstać się po przyjacielsku i wspólnie zadbać o syna.\nZ pewną dozą pokory przyjmują przeciwności losu i własne słabości.\nWiele jest jednak chwil, w których emocje dają o sobie znać i, mimo\ntego, że małżonkowie wciąż czują do siebie przywiązanie, to wiedzą,\nże nie potrafią razem żyć. Taki konflikt wywołuje w nich bardzo trudne\nemocje, z którymi bohaterowie sobie nie radzą. Film ukazuje jednakże,\njak aktualny jest problem zmagania się z emocjami, jaką drogę\nprzebywa człowiek, który najpierw z pokorą przyjmuje przeciwności\njęz.\n√ int.\n√ int.\njęz.\n238 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023\n67\n68\n69\n70\n71\n72\n73\n74\n75\n76\n77\n78\n79\n80\n81\n82\n83\n84\n85\nlosu, aby później - targany emocjami - pogrążyć się w rozpaczy, która\nprowadzi do rezygnacji, jak to ma miejsce również w wierszu\nKasprowicza,x czy w „Lalce” Prusa.\nW dzisiejszych czasach coraz trudniej jest ludziom radzić sobie\nw trudnych\nchwilach.\nNieustannie\nwzrasta\nilość\nsamobójstw\ni zachorowań na depresję. Przez ciągłą i permanentną rywalizację,\nw której sami uczestniczymy, każde niepowodzenie wiąże się\nz poczuciem porażki i wstydu. Staramy się zagłuszyć smutek i poczucie\nklęski, ale one natrętnie powracają. Niestety często nie mamy nawet do\nkogo zwrócić się z problemami.\nMoim zdaniem każdy człowiek inaczej reaguje na niesprzyjające,x\nczy nawet raniące sytuacje. Warto dać wyraz swoim emocjom i nie\nkumulować ich w sobie. Trudne doświadczenia często mogą prowadzić\ndo rozwoju charakteru i w pewien sposób kształtować nasze życie.\nZgodnie z przysłowiem, że „co cię nie zabije, to cię wzmocni” √ warto\npamiętać, że zawsze jest jakieś wyjście z sytuacji. Czasem ciężki okres\nmoże trwać krócej, czasem dłużej, ale ostatecznie każdy człowiek\nzasługuje na szczęście, nie można więc pozwolić, żeby rozpacz\nprzejęła kontrolę nad naszym zdrowiem psychicznym i całym życiem.\n/780 wyrazów/\njęz.\nx int.\njęz. jęz.\njęz.\nx int.\n√ int.\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości\nspełnia formalne warunki:\n\nnie zawiera błędu kardynalnego\n\nznajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Lalki Bolesława Prusa)\n\nw całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu\n\njest wypowiedzią argumentacyjną.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt\n\nprzywołane utwory zostały wykorzystane w pełni funkcjonalnie; wiersz Jana\nKasprowicza pozwolił na formułowanie uogólnień dotyczących podstaw końca\nwieku oraz dramatyzm poszukiwania rozwiązań przez człowieka, natomiast analiza\npostawy Wokulskiego, dwoistości jego postawy i przeżyć w poszukiwaniu rozwiązań\ndla siebie w związku z miłością do Izabeli Łęckiej w pełni odpowiada problematyce\nsformułowanej w poleceniu\n\nfunkcjonalnie wykorzystano dwa konteksty interpretacyjne (kulturowy - film jako\nrodzaj rozszerzającego zagadnienie komentarza do poruszanej w utworach\nliterackich problematyki, historycznoliteracki - dekadentyzm)\n\nbogata argumentacja\n\nwypowiedź świadczy o erudycji zdającego.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 239\n3. Kompozycja wypowiedzi\n3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w pracy zorganizowane\nproblemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej, jak i w zakresie\nstruktury akapitów.\n3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny.\n3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.\n4. Język wypowiedzi\n4a. Poprawność językowa: 3 pkt - szeroki zakres środków językowych\n(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu;\n10 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.\n4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.\n4c. Poprawność interpunkcyjna: 1 pkt - praca zawiera 8 błędów interpunkcyjnych.\nŁącznie 30 punktów\nPrzykład 2.\nBłędy\nrzeczowe,\nbłędy\nw kompozycji\nBłędy językowe\n(w tym\nstylistyczne),\nortograficzne\ni interpunkcyjne\nsp.\n01\n02\n03\n04\n05\n06\n07\n08\n09\n10\n11\n12\n13\n14\n15\n16\n17\n18\n19\nCzłowiek jest wystawiany przez życie, przypadek, siłę wyższą -\nokreślaną jako los, Fatum czy przez boskie źródło - na przeróżne próby.\nOczywistym jest, że jeśli człowiek z tych potyczek wychodzi zwycięsko,\njeśli z rzucanych pod nogi kłód buduje schody, to rozpiera go duma - w\nkońcu walka była nierówna, niekorzystna dla niego. Sprawa komplikuje\nsię jednak, gdy na życiowym koncie statystyk pojawia się przegrana.\nNiektórzy potrafią przełknąć ślinę goryczy i po prostu pójść dalej, inni\njednak√ przed podniesieniem się√ muszą przebyć długą, często\nfazową i schematyczną dla tej sytuacji drogę.\nO takich problemach mówi w wierszu „W ciemności schodzi moja\ndusza\" Jan Kasprowicz. To poetycka refleksja o tym, jak dusza\nczłowieka schodzi powoli w ciemności, wśród których słyszy mnóstwo\nszyderstw - potępieńcy zarzucają jej, że siła, którą w sobie niesie, nie\nma żadnej władzy. Dusza jednak nie załamuje się, nie ranią jej rzucane,\njak kamienie, słowa. Po prostu idzie pogodzona, schodzi głębiej\nw nienawistny tłum. Tak samo jest z człowiekiem, który upadku nie\ntraktuje jak hańbę, lecz jako próbę naprawienia swoich błędów,\nsprawdzenie samego siebie, przyznania się, ‿jak biblijny syn\njęz.\njęz.\njęz.\njęz. jęz.\n√ int. √ int.\njęz.\njęz.\njęz.\n240 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023\nsp.\nrzecz.\nsp.\n20\n21\n22\n23\n24\n25\n26\n27\n28\n29\n30\n31\n32\n33\n34\n35\n36\n37\n38\n39\n40\n41\n42\n43\n44\n45\n46\n47\n48\n49\n50\n51\n52\n53\n54\n55\nmarnotrawny. Taką postawą charakteryzował się również Hiob, który\ncierpliwie i pobożnie znosił to, co niebiosa na niego zsyłały.\n‿Jana Kochanowskiego kojarzy się przede wszystkim z fraszkami\ni trenami. Był on bowiem polską wykładnią filozofii stoickiej oraz\nepikurejskiej. Jego życie i światopogląd budowane przez lata na tych\nstarożytnych dogmatach, zawaliło się w chwili śmierci córki - Urszuli\nKochanowskiej. To właśnie dla niej powstało dzieło stworzone\nz dziewiętnastu trenów - charakterystyczna autoterapia i droga przez\nżałobę zarówno ojca, jak i poety. Niezrozumienie i gniew\nKochanowskiego stopniowo narastają, aż w końcu wybuchają - wątpi\non w mądrość, cnotę i Boga, które nie uchroniły go od tego olbrzymiego\nbólu straty, a na których wcześniej tak misternie wznosił swoją\negzystencjalną siłę. Po buncie nadszedł jednak etap próśb, za które\nbiedny ojciec otrzymuje najcenniejszą nagrodę - we śnie ukazuje mu\nsię jego matka, która uświadamia mu, że Urszuli nie stała się krzywda,\na wręcz przeciwnie - śmierć uratowała ją od boleści życia. Serce\nKochanowskiego doznaje ukojenia, a dusza uspokaja się po\nprzeciwności, która została na niego zesłana.\n‿Bunt jest często nieodłącznym elementem przeżywania prób, jakie\nzrzuca na człowieka los. Konrad, bohater dramatu „Dziady” cz. III, który\nwyszedł spod ręki Adama Mickiewicza, jest najlepszym tego\nprzykładem. Życie Konrada jest pełne ucisku, dramatycznych wręcz\nwydarzeń, które rozgrywają się na jego oczach. Sam jest więziony,\nprzez co bezradny - nie może pomóc fizycznie swojemu narodowi,\nktórego gnębi moskiewski tyran. Nagromadzone w nim uczucie\nwybucha jednak podczas dialogu z Bogiem - zarzuca mu brak miłości,\nzaniedbanie, że pozwala na istnienie zła, które dotknęło państwo pod\npostacią zaborów. Jego prometejska postawa popycha go coraz to dalej\nw zarzuty i argumenty, zatraca się stopniowo w swym dialogu, który\npróbuje podjąć z Bogiem. Konrad stwierdza w końcu, że jest on wyższy\nod Boga - on w końcu kocha cały naród, wszystkie przeszłe i przyszłe\npokolenia, kocha jak przyjaciel, kochanek, małżonek i ojciec, więc\nkażdym rodzajem miłości, nie pozwoliłby na istnienie zła, cierpi za\nmiliony. Pierwsze porównanie, a następne postawienie siebie wyżej,\nzażądanie władzy, zrozumienia, zostaje jeszcze bardziej przebite\nw postaci groźby, którą Konrad ma zamiar świadomie spełnić.\njęz.\njęz.\njęz. jęz.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 241\nstr.\n56\n57\n58\n59\n60\n61\n62\n63\n64\n65\n66\n67\n68\n69\n70\n71\n72\n73\n74\n75\n76\n77\n78\n79\n80\n81\n82\n83\n84\n85\n86\n87\n88\n89\n90\n91\nX Rozpacz, bunt i groźba nie przynoszą mu jednak żadnych\nrezultatów. Na usprawiedliwienie go można jedynie dodać, że Konrad\nnie miał nigdy wzoru rozmowy z Bogiem, znał jedynie cara jako ośrodek\nsprawowania władzy. Ktoś mógłby powiedzieć, że to dowód na\nnieistnienie Boga lub potwierdzenie deizmu oświeceniowego, z którym\nromantycy próbowali walczyć czuciem i wiarą. Bóg jednak w dramacie\nistnieje i daje o sobie znać, ponadto sama rozmowa nie miałaby wtedy\nsensu. ‿Ewa√ odznaczająca się pełną√ pokory prostą, wręcz\ndziecinną wiarą i modlitwą, zostaje wysłuchana dzięki pośrednictwu\nMaryi. Ksiądz Piotr natomiast√ po ukorzeniu się i wyznaniu swojej\nnicości względem Boga√ również przyjmuje pełną pokory postawę\nwobec losu. Bóg w dramacie istnieje, a jego działania lub ich brak\nsprawiają, że bohaterowie doświadczają nieszczęść, bo choć ksiądz\nPiotr nie został osadzony w więzieniu, nie pobito go ani nie wywieziono\nna Syberię, to wciąż dotyka go gwałt rosyjskiej władzy .\nJeśli traktujemy twórczość Mickiewicza jako bezpośrednie odbicie\njego własnych myśli, uczuć i poglądów, jako lustro jego własnej duszy\ni umysłu, możemy stwierdzić, że również i w jego życiu nastąpił moment\npogodzenia się z losem, akceptacji rzeczywistości - wieszcz narodu\npolskiego również odbył swoją drogę naprzeciw przeciwności losu.\nStan ten odnajdujemy w jednym z jego liryków lozańskich - „Polały się\nłzy me czyste, rzęsiste”. Utwór stanowi charakterystykę życia\nromantyka. Mickiewicz wspomina w nim swoje sielskie i anielskie\ndzieciństwo - jedyny pozytywny okres - młodość górną i durną, którą\ncharakteryzował okres buntu, prometejskich postaw, a także wiek\nmęski, czyli wiek klęski - każdy romantyk jest bowiem zawsze\nprzegranym oraz zawsze nieszczęśliwym. W liryku zabrakło jednak tej\npewnej werwy, odwagi do sprzeciwu, które tak bardzo wpisują się\nw postać samego Mickiewicza. Zamiast tego pojawił się smutek\ni melancholia. Pojawiła się nuta pokory i dystans wobec samego siebie.\nNie można kłócić się ze stwierdzeniem, że każdy człowiek radzi\nsobie z niedogodnościami losu. Jedni przyjmują go z pokorą, jak ks.\nPiotr w „Dziadach”, inni popadają w rozpacz, próbują uciekać, jeszcze\ninni wznosić barykady, by chronić się przed Fatum do ostatniej kropli\nkrwi, a inni sami przyznają się i akceptują swój nieuchronny los.\nMożemy podawać przykłady w nieskończoność, zaczynając od\njęz.\n√ int. √ int.\njęz.\n√ int.\n√ int.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\n242 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023\n92\n93\n94\n95\nantycznego Edypa, kończąc na bohaterach powieści współczesnej.\nChoć przez wieki i dekady zmieniało się myślenie człowieka i nurty\nświatopoglądowe, jedno pozostawało takie samo - nasz indywidualizm\nw podjęciu decyzji o formie, którą przyjmiemy podczas starcia\nostatecznego z mocą, która nas przewyższa i której nie możemy pojąć.\n/905 wyrazów/\njęz.\njęz.\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości\nspełnia formalne warunki:\n\nnie zawiera błędu kardynalnego\n\nznajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Trenów Jana\nKochanowskiego oraz Dziadów cz. III Adama Mickiewicza)\n\nw całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu\n\njest wypowiedzią argumentacyjną.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe: 10 pkt\n\nw pracy wykorzystano funkcjonalnie Treny Jana Kochanowskiego (analiza\ni wnioskowanie pozwalają na uzasadnienie wzlotów i upadków człowieka w obliczu\nosobistej tragedii, wskazanie dróg poszukiwania rozwiązań to dodatkowy rzeczowy\naspekt wywodu) , wiersz Jana Kasprowicza został wykorzystany częściowo\nfunkcjonalnie (bark funkcjonalnej analizy sytuacji, w której znalazł się człowiek, oraz\ndrogi poszukiwania sensu życia, zmetaforyzowane określenia zaburzają wywód\ni uniemożliwiają pełne, rzeczowe wnioskowanie)\n\nfunkcjonalnie wykorzystano kontekst literacki - odwołanie do Dziadów cz. III Adama\nMickiewicza i częściowo funkcjonalnie wykorzystano kontekst biograficzny\n\nzadowalająca argumentacja\n\njeden błąd rzeczowy.\n3. Kompozycja wypowiedzi\n3a. Struktura wypowiedzi: 2 pkt - elementy treściowe zostały w większości pracy\nzorganizowane problemowo; usterki w zakresie struktury akapitów i proporcji między\nakapitami.\n3b. Spójność wypowiedzi: 2 pkt - wywód w większości uporządkowany i spójny;\n3 zaburzenia spójności wynikają z braku powiązania treści w akapicie i między\nakapitami.\n3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.\n4. Język wypowiedzi\n4a. Poprawność językowa: 0 pkt - szeroki zakres środków językowych\n(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu;\n29 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.\n4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.\n4c. Poprawność interpunkcyjna: 1 pkt - praca zawiera 6 błędów interpunkcyjnych.\nŁącznie\n19 punktów\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 243\nPrzykład 3.\nBłędy\nrzeczowe,\nbłędy\nw kompozycji\nBłędy językowe\n(w tym\nstylistyczne),\nortograficzne\ni interpunkcyjne\nsp.\nsp.\nsp.\n01\n02\n03\n04\n05\n06\n07\n08\n09\n10\n11\n12\n13\n14\n15\n16\n17\n18\n19\n20\n21\n22\n23\n24\n25\n26\n27\n28\n29\n30\n31\n32\nW przypadku traumy i złych doświadczeń największym wyzwaniem\ndla człowieka jest przepracowanie tego z samym sobą. Nie istnieje na\nto jednak żaden uniwersalny sposób, dzięki któremu można byłoby\nwrócić do codzienności i odłożyć swoje przeżycia w głąb id.\nWydarzenia, które powodują załamanie√ bardzo często nie pozwalają\nz niego wyjść, skazując duszę człowieka na długotrwałe cierpienia bez\nmożliwości ucieczki. ‿W literaturze na przestrzeni wieków odnaleźć\nmożna różne rozwiązania, które czasami okazywały się być zbawienne,\nczasami wydawały się być jedynymi możliwymi - wliczając w to samo\nwyrażenie rozpaczy połączone z akceptacją i odnalezieniem\nwewnętrznego spokoju, zwrócenie się do siły wyższej, pokutę czy\nśmierć.\nJak Kasprowicz w wierszu „W ciemności schodzi moja dusza”\npostawił podmiot liryczny we wspomnianej wcześniej sytuacji bez\nwyjścia. ‿Dusza zatraca się w mroku, który zdaje się nie mieć końca.\nOsoba mówiąca opisuje zejście w otchłań piekielną, jest wystawiona na\npośmiewisko potępieńców widzących w nim ostałą „cząstkę jasnej\nmocy”. Jak wiadomo, życie człowieka nie składa się wyłącznie ze złych\ni dobrych doświadczeń - dużo trudniej jest jednak przewartościować te\nzłe, które odciskają większe piętno na sferze emocjonalnej i znacznie\nzaburzają zdolność racjonalnego myślenia. ‿Z tego też powodu\nsymboliczny promień światła nie ma mocy przebicia się przez\nroztaczającą się wokół ciemność (często nie ma ona nic wspólnego z\npostawą i moralnością człowieka - jest całkowicie zależna od\nzbieżności losu).\nBiblijny Hiob jest idealnym przykładem człowieka pokrzywdzonego\n- zostało mu odebrane wszystko, co miało dla niego znaczenie, było to\nogromną próbą wytrwałości. Jego „cząstką jasnej mocy” była jednak\nwiara, która w kontekście religijnym jest jedynym skutecznym\nsposobem na przezwyciężenie zła. Można znaleźć tu ciekawą analogię\ndo starożytności, gdzie traumatyczne doświadczenia były ściśle\nzwiązane ze sposobem postępowania człowieka - tak jak w przypadku\njęz.\njęz.\n√ int.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\n244 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023\nsp.\nsp.\nsp.\nsp.\n33\n34\n35\n36\n37\n38\n39\n40\n41\n42\n43\n44\n45\n46\n47\n48\n49\n50\n51\n52\n53\n54\n55\n56\n57\n58\n59\n60\n61\n62\n63\n64\n65\n66\n67\n68\nEdypa, który sam (nieświadomie) był ich przyczyną, jak również sam\nwymierzył sobie pokutę - również nie powierzył więc nikomu swojego\nodkupienia. Głównym zadaniem bohaterów tragicznych była akceptacja\nciężaru, który zrzucił na nich los - nie ważne√ jaki wybór zostałby przez\nnich podjęty, ich historia skończyłaby się tak samo lub bardziej okrutnie.\nHiob nawet w sytuacji utracenia całej swojej rodziny nie odwrócił się od\nBoga, który miał zwrócić mu wszystko z naddatkiem. Mężczyzna okazał\nogromną pokorę i lojalność, a wszystkie cierpienia zostały mu\nwynagrodzone. Jest to zdecydowanie nadal aktualny sposób radzenia\nsobie z przeciwnościami, sama postać Chrystusa√ niosąc krzyż√\ndowiodła siły wiary i światła, danych człowiekowi przez Boga.\n‿W wierszu Jana Kasprowicza występuje postać anioła (będącego\nmetaforą dobra, radości i zbawienia), bolejącego nad losem upadłej\nduszy, za słabej i zbyt zniszczonej, aby wydostać się z ciemności.\nRozpacz to kolejne następstwo tragedii. W epoce romantyzmu\nuwidoczniła się skłonność do jej okrutnych skutków, które poprzez\nwewnętrzne odczucia i emocje człowieka wpływały na jego zdrowie\nfizyczne i psychiczne. Postać Wertera J.W. Goethego jest ikoną\nnieradzenia sobie z uczuciami i odrzuceniem. ‿Ewolucja bohatera\nprzebiegała w różnych sferach, poczynając od kontaktów towarzyskich\ni kończąc na zmienionych diametralnie gustach w literaturze.\n‿Pogłębianie się jego duszy w mroku było więc widoczne również na\nzewnątrz, zakończyło się samobójstwem, które było swego rodzaju\nprzypieczętowaniem rozpaczy i utonięcia we własnych odczuciach. Akt\nodebrania sobie życia był równie rozciągły i ciężki jak wszystko, co do\nniego doprowadziło. Mężczyzna umierał długie godziny, cierpiał, aby\nw sposób ostateczny „poradzić sobie” ze sobą samym.\nCzy istnieje więc złoty środek? Wszystkie wymienione wyżej formy\npostępowania wydają się niekoniecznie całkiem słuszne,x bądź nie\ncałkiem możliwe. Pewnym jest, że doświadczenie przez los było i jest\ndla artystów siłą napędową do tworzenia - również odbiorca ma\nmożliwość wykształcenia w sobie wrażliwości i mądrości życiowej,\nlepszego rozumienia świata i nauki na cudzych błędach. ‿Sama sztuka\njest rodzajem postawy wobec nieprzychylnego losu zarówno dla\ntwórcy√ jak i czytelnika. Dzielenie się emocjami i umiejętność\nrozpoznania ich w drugim człowieku są kluczowe w drodze przez życie.\njęz. jęz.\nort. √ int.\njęz.\njęz. √√ int.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz. x int.\n√ int\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 245\nsp.\n69\n70\n71\n72\n73\n74\n75\n76\n77\n78\n79\n80\n81\n‿Jan Kochanowski w „Trenach” pisze o swojej zmarłej córce, Orszulce.\nDokładnie nakreśla wszystko, co przeszedł po jej utraceniu. Duże\nznaczenie w jego tekstach mają dobre wspomnienia i ojcowska miłość,\nktóra pozostała niezmienna nawet pomimo jej śmierci. Te emocje\npozwoliły mu w pewnym stopniu odzyskać wewnętrzny spokój\ni częściowo pogodzić się ze stratą.\nTyle, ile było epok, nurtów, zdarzeń, wierzeń i kultur, tyle istnieje\npostaw człowieka w stosunku do trudnych doświadczeń. Jak zostało\nnapisane w pierwszym akapicie, nie powstał jeden poprawny\ni obiektywny sposób, aby bezboleśnie przebrnąć przez niekorzystny\nplan losu. Człowiek może jedynie uczyć się doświadczania, starać się\nrozumieć, wybaczać i dbać o światełko radości, które zawsze,\nw mniejszym lub większym stopniu, żarzy się w jego wnętrzu.\n/722 wyrazy/\njęz.\njęz.\njęz.\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości\nspełnia formalne warunki:\n\nnie zawiera błędu kardynalnego\n\nznajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Księgi Hioba, Trenów Jana\nKochanowskiego)\n\nw całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu\n\njest wypowiedzią argumentacyjną.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe: 9 pkt\n\nw pracy wykorzystano funkcjonalnie jeden utwór literacki (Księgę Hioba), wnikliwa\nanaliza postawy biblijnego bohatera i logiczne rzeczowe wnioskowanie powiązane\nz omawianym problemem), drugi utwór wykorzystano częściowo funkcjonalnie\n(powierzchowne odczytanie sensów wiersza Jana Kasprowicza, brak konkluzji\nsumujących rozważania w powiązaniu w problemem wskazanym w poleceniu)\n\nczęściowo funkcjonalnie wykorzystano kontekst literacki (odwołanie do dwóch\ndodatkowych utworów literackich nie pogłębia problematyki wywodu, stanowi\njedynie dodatkowa ilustrację, bazującą na zrelacjonowaniu treści tekstów)\n\npowierzchowna argumentacja.\n3. Kompozycja wypowiedzi\n3a. Struktura wypowiedzi: 2 pkt - elementy treściowe zostały w większości pracy\nzorganizowane problemowo.\n3b. Spójność wypowiedzi: 1 pkt - wywód z zaburzeniami spójności; 8 błędów\nw spójności wynikających z braku powiązania treści w akapicie i między akapitami.\n3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.\n246 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023\n4. Język wypowiedzi\n4a. Poprawność językowa: 0 pkt - szeroki zakres środków językowych\n(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu;\n24 błędy językowe obniżają ostateczną ocenę wypowiedzi.\n4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca zawiera 1 błąd ortograficzny.\n4c. Poprawność interpunkcyjna: 1 pkt - praca zawiera 6 błędów interpunkcyjnych.\nŁącznie 17 punktów\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 247","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-jezyk-polski-2023-poziom-podstawowy/zad-Temat_3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":235,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Egzamin maturalny · Informator maturalny · 2023","subject_label":"egzamin-maturalny","category_label":"Informator maturalny","text_html":"

Temat 3. (0-35)
Od pokory do rozpaczy ‒ postawy człowieka doświadczanego przez los.
W pracy odwołaj się do:

wybranej lektury obowiązkowej

sensu wiersza W ciemności schodzi moja dusza Jana Kasprowicza

wybranych kontekstów.
Jan Kasprowicz
W ciemności schodzi moja dusza
W ciemności schodzi moja dusza,
W ciemności toń bezdenną,
Pól Elizejskich już nie widzi,
Zawisła nad Gehenną.
W górze nad losem mojej duszy
Boleje anioł biały,
A tutaj szyki potępieńców
Szyderczo się zaśmiały.
Szydzą z mej duszy potępieńce,
Że cząstka jasnej mocy,
Co rodzi słońca, nie ma władzy,
By złamać berło nocy.
[Krzak dzikiej róży, 1898]
Jan Kasprowicz, W ciemności schodzi moja dusza, [w:] tegoż, Wybór poezji, Kraków 1971.
Wymagania ogólne i szczegółowe
Wykaz wymagań ogólnych i szczegółowych, sprawdzanych w wypracowaniu, znajduje się na
s. 22.-23. Informatora.
Zasady oceniania
Opis zasad oceniania zadań otwartych rozszerzonej odpowiedzi (wypracowań) znajduje się
na s. 29.-42. Informatora.
236 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023
Przykładowe ocenione rozwiązania
Przykład 1.
Błędy
rzeczowe,
błędy
w kompozycji
Błędy językowe
(w tym
stylistyczne),
ortograficzne
i interpunkcyjne
01
02
03
04
05
06
07
08
09
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
Każdy człowiek zostaje w ciągu życia na swój sposób
doświadczony przez los. Jako dzieci jesteśmy pełni ufności wobec
otaczającego nas świata, jednak wraz z upływem lat,x zaczynamy
dostrzegać coraz więcej cierpienia i niesprawiedliwości. Dotyka nas
samotność, porażka, śmierć kogoś bliskiego, nieodwzajemniona
miłość√ także inne traumatyczne doświadczenia. Reakcja na to, co
spotyka człowieka, zależy od wielu czynników - wagi problemu,
nastawienia do życia i samooceny oraz tego, czy ma się wsparcie
bliskich. Są ludzie, którzy z pokorą potrafią przyjmować wyzwania
rzucane im przez los, inni zaś popadają w rozpacz. Często trudne
doświadczenie może być punktem zwrotnym do wewnętrznej
przemiany. Wobec tego, że różne są sposoby radzenia sobie z bólem,
różnie też temat ten jest przedstawiany w literaturze, filmach,x czy
innych dziełach kultury.
W wierszu Jana Kasprowicza ,,W ciemności schodzi moja dusza”
podmiot liryczny opisuje swoje przeżycia wewnętrzne, porównując stan
do pogrążania się w ciemności świata podziemnego. Utwór ma
wydźwięk bardzo pesymistyczny i odzwierciedla nastrój osoby
mówiącej. Uczucie rozpaczy i beznadziejnej sytuacji człowieka
podkreślają słowa: „Że cząstka jasnej mocy, / Co rodzi słońca, nie ma
władzy, / By złamać berło nocy”. Tak oto wcześniejsze przekonanie, że
można nosić w sobie cząstkę boskości, a więc mieć siłę sprawczą czy
twórczą, legło w gruzach. Pozostaje przeświadczenie, że człowiek jest
niedoskonały, a to z kolei rodzi pesymizm i poczucie rezygnacji, tak
charakterystyczne dla dekadenckiej postawy końca wieku XIX.
Rezygnacja i brak wiary w siebie to postawa prezentowana przez
wszystkich niemal przedstawicieli tej epoki, a wśród nich Tetmajera (Nie
wierzę w nic), Staffa (Deszcz jesienny). Pogrążenie się w depresji, brak
wiary w możliwości wyjścia z takiego stanu to postawa prezentowana
zarówno w wierszu Kasprowicza, jak i innych tekstach końca XIX wieku.
x int.
jęz. √ int.
jęz.
x int.
jęz.
jęz.
Przykładowe zadania z rozwiązaniami 237
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
Osobą, która pod wpływem bolesnych doświadczeń popadła
w rozpacz, był także Stanisław Wokulski, bohater ,,Lalki” Bolesława
Prusa. Wokulski w młodości wykazywał się wyjątkową sumiennością
i pracowitością. Był inteligentny i czerpał radość z nauki. Jako subiekt
u Hopfera, a później Jana Mincla, sprawdzał się świetnie i wszyscy
wróżyli mu pomyślną karierę. Wszystko jednak zmieniło się, gdy poznał
Izabelę Łęcką. Nikt nie sprawił mu tyle bólu, co ona. Wokulski gotów był
zrobić dla niej wszystko - wykupił kamienicę jej ojca, rozpoczął naukę
języka angielskiego, pojedynkował się o jej honor z baronem
Krzeszowskim, a przede wszystkim zdobył wielkie pieniądze. Długo
zachowywał pokorę, niestrudzenie czekając na choćby jedno
przychylne spojrzenie ukochanej. Wierzył, że wytrwałość i cierpliwość,
które przyniosły mu sukces w sferze zawodowej, pomogą także
w zdobywaniu panny Izabeli. Ona jednak albo wciąż go odrzucała√ albo
dawała fałszywą nadzieję. W żaden sposób Wokulski nie mógł wyzwolić
się z tego zauroczenia. Odrzucił szansę pracy naukowej u boku Geista
w Paryżu, zaniedbał własne interesy. Dopiero odkrycie prawdziwej
natury Izabeli doprowadziło go do skrajnej rozpaczy i próby
samobójczej.
Miłość do Izabeli była niszczącym doświadczeniem, które
Wokulskiemu „zgotował” los i przez które jego życie stało się nieznośne.
Z podobnymi postawami mamy do czynienia nie tylko w literaturze.
,,Historia małżeńska” - tegoroczny kandydat do Oscara, w którym
główne role zagrali Adam Driver i Scarlett Johannson√ przedstawia
bardziej
współczesne
spojrzenie
na
przeżycia
dwojga
ludzi
doświadczonych przez los. Widzowie obserwują na ekranie przemianę
uczucia bohaterów. Ich miłość przeradza się w nienawiść i doprowadza
do rozpadu związku. Bohaterowie początkowo starają się zachowywać
dojrzale, chcą rozstać się po przyjacielsku i wspólnie zadbać o syna.
Z pewną dozą pokory przyjmują przeciwności losu i własne słabości.
Wiele jest jednak chwil, w których emocje dają o sobie znać i, mimo
tego, że małżonkowie wciąż czują do siebie przywiązanie, to wiedzą,
że nie potrafią razem żyć. Taki konflikt wywołuje w nich bardzo trudne
emocje, z którymi bohaterowie sobie nie radzą. Film ukazuje jednakże,
jak aktualny jest problem zmagania się z emocjami, jaką drogę
przebywa człowiek, który najpierw z pokorą przyjmuje przeciwności
jęz.
√ int.
√ int.
jęz.
238 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
losu, aby później - targany emocjami - pogrążyć się w rozpaczy, która
prowadzi do rezygnacji, jak to ma miejsce również w wierszu
Kasprowicza,x czy w „Lalce” Prusa.
W dzisiejszych czasach coraz trudniej jest ludziom radzić sobie
w trudnych
chwilach.
Nieustannie
wzrasta
ilość
samobójstw
i zachorowań na depresję. Przez ciągłą i permanentną rywalizację,
w której sami uczestniczymy, każde niepowodzenie wiąże się
z poczuciem porażki i wstydu. Staramy się zagłuszyć smutek i poczucie
klęski, ale one natrętnie powracają. Niestety często nie mamy nawet do
kogo zwrócić się z problemami.
Moim zdaniem każdy człowiek inaczej reaguje na niesprzyjające,x
czy nawet raniące sytuacje. Warto dać wyraz swoim emocjom i nie
kumulować ich w sobie. Trudne doświadczenia często mogą prowadzić
do rozwoju charakteru i w pewien sposób kształtować nasze życie.
Zgodnie z przysłowiem, że „co cię nie zabije, to cię wzmocni” √ warto
pamiętać, że zawsze jest jakieś wyjście z sytuacji. Czasem ciężki okres
może trwać krócej, czasem dłużej, ale ostatecznie każdy człowiek
zasługuje na szczęście, nie można więc pozwolić, żeby rozpacz
przejęła kontrolę nad naszym zdrowiem psychicznym i całym życiem.
/780 wyrazów/
jęz.
x int.
jęz. jęz.
jęz.
x int.
√ int.

\n
  1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości
\n

spełnia formalne warunki:

nie zawiera błędu kardynalnego

znajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Lalki Bolesława Prusa)

w całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu

jest wypowiedzią argumentacyjną.

\n
  1. Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt
\n


przywołane utwory zostały wykorzystane w pełni funkcjonalnie; wiersz Jana
Kasprowicza pozwolił na formułowanie uogólnień dotyczących podstaw końca
wieku oraz dramatyzm poszukiwania rozwiązań przez człowieka, natomiast analiza
postawy Wokulskiego, dwoistości jego postawy i przeżyć w poszukiwaniu rozwiązań
dla siebie w związku z miłością do Izabeli Łęckiej w pełni odpowiada problematyce
sformułowanej w poleceniu

funkcjonalnie wykorzystano dwa konteksty interpretacyjne (kulturowy - film jako
rodzaj rozszerzającego zagadnienie komentarza do poruszanej w utworach
literackich problematyki, historycznoliteracki - dekadentyzm)

bogata argumentacja

wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
Przykładowe zadania z rozwiązaniami 239

\n
  1. Kompozycja wypowiedzi
\n

3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w pracy zorganizowane
problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej, jak i w zakresie
struktury akapitów.
3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny.
3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.

\n
  1. Język wypowiedzi
\n

4a. Poprawność językowa: 3 pkt - szeroki zakres środków językowych
(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu;
10 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.
4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.
4c. Poprawność interpunkcyjna: 1 pkt - praca zawiera 8 błędów interpunkcyjnych.
Łącznie 30 punktów
Przykład 2.
Błędy
rzeczowe,
błędy
w kompozycji
Błędy językowe
(w tym
stylistyczne),
ortograficzne
i interpunkcyjne
sp.
01
02
03
04
05
06
07
08
09
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
Człowiek jest wystawiany przez życie, przypadek, siłę wyższą -
określaną jako los, Fatum czy przez boskie źródło - na przeróżne próby.
Oczywistym jest, że jeśli człowiek z tych potyczek wychodzi zwycięsko,
jeśli z rzucanych pod nogi kłód buduje schody, to rozpiera go duma - w
końcu walka była nierówna, niekorzystna dla niego. Sprawa komplikuje
się jednak, gdy na życiowym koncie statystyk pojawia się przegrana.
Niektórzy potrafią przełknąć ślinę goryczy i po prostu pójść dalej, inni
jednak√ przed podniesieniem się√ muszą przebyć długą, często
fazową i schematyczną dla tej sytuacji drogę.
O takich problemach mówi w wierszu „W ciemności schodzi moja
dusza" Jan Kasprowicz. To poetycka refleksja o tym, jak dusza
człowieka schodzi powoli w ciemności, wśród których słyszy mnóstwo
szyderstw - potępieńcy zarzucają jej, że siła, którą w sobie niesie, nie
ma żadnej władzy. Dusza jednak nie załamuje się, nie ranią jej rzucane,
jak kamienie, słowa. Po prostu idzie pogodzona, schodzi głębiej
w nienawistny tłum. Tak samo jest z człowiekiem, który upadku nie
traktuje jak hańbę, lecz jako próbę naprawienia swoich błędów,
sprawdzenie samego siebie, przyznania się, ‿jak biblijny syn
jęz.
jęz.
jęz.
jęz. jęz.
√ int. √ int.
jęz.
jęz.
jęz.
240 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023
sp.
rzecz.
sp.
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
marnotrawny. Taką postawą charakteryzował się również Hiob, który
cierpliwie i pobożnie znosił to, co niebiosa na niego zsyłały.
‿Jana Kochanowskiego kojarzy się przede wszystkim z fraszkami
i trenami. Był on bowiem polską wykładnią filozofii stoickiej oraz
epikurejskiej. Jego życie i światopogląd budowane przez lata na tych
starożytnych dogmatach, zawaliło się w chwili śmierci córki - Urszuli
Kochanowskiej. To właśnie dla niej powstało dzieło stworzone
z dziewiętnastu trenów - charakterystyczna autoterapia i droga przez
żałobę zarówno ojca, jak i poety. Niezrozumienie i gniew
Kochanowskiego stopniowo narastają, aż w końcu wybuchają - wątpi
on w mądrość, cnotę i Boga, które nie uchroniły go od tego olbrzymiego
bólu straty, a na których wcześniej tak misternie wznosił swoją
egzystencjalną siłę. Po buncie nadszedł jednak etap próśb, za które
biedny ojciec otrzymuje najcenniejszą nagrodę - we śnie ukazuje mu
się jego matka, która uświadamia mu, że Urszuli nie stała się krzywda,
a wręcz przeciwnie - śmierć uratowała ją od boleści życia. Serce
Kochanowskiego doznaje ukojenia, a dusza uspokaja się po
przeciwności, która została na niego zesłana.
‿Bunt jest często nieodłącznym elementem przeżywania prób, jakie
zrzuca na człowieka los. Konrad, bohater dramatu „Dziady” cz. III, który
wyszedł spod ręki Adama Mickiewicza, jest najlepszym tego
przykładem. Życie Konrada jest pełne ucisku, dramatycznych wręcz
wydarzeń, które rozgrywają się na jego oczach. Sam jest więziony,
przez co bezradny - nie może pomóc fizycznie swojemu narodowi,
którego gnębi moskiewski tyran. Nagromadzone w nim uczucie
wybucha jednak podczas dialogu z Bogiem - zarzuca mu brak miłości,
zaniedbanie, że pozwala na istnienie zła, które dotknęło państwo pod
postacią zaborów. Jego prometejska postawa popycha go coraz to dalej
w zarzuty i argumenty, zatraca się stopniowo w swym dialogu, który
próbuje podjąć z Bogiem. Konrad stwierdza w końcu, że jest on wyższy
od Boga - on w końcu kocha cały naród, wszystkie przeszłe i przyszłe
pokolenia, kocha jak przyjaciel, kochanek, małżonek i ojciec, więc
każdym rodzajem miłości, nie pozwoliłby na istnienie zła, cierpi za
miliony. Pierwsze porównanie, a następne postawienie siebie wyżej,
zażądanie władzy, zrozumienia, zostaje jeszcze bardziej przebite
w postaci groźby, którą Konrad ma zamiar świadomie spełnić.
jęz.
jęz.
jęz. jęz.
jęz.
jęz.
jęz.
jęz.
jęz.
jęz.
jęz.
jęz.
jęz.
Przykładowe zadania z rozwiązaniami 241
str.
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
X Rozpacz, bunt i groźba nie przynoszą mu jednak żadnych
rezultatów. Na usprawiedliwienie go można jedynie dodać, że Konrad
nie miał nigdy wzoru rozmowy z Bogiem, znał jedynie cara jako ośrodek
sprawowania władzy. Ktoś mógłby powiedzieć, że to dowód na
nieistnienie Boga lub potwierdzenie deizmu oświeceniowego, z którym
romantycy próbowali walczyć czuciem i wiarą. Bóg jednak w dramacie
istnieje i daje o sobie znać, ponadto sama rozmowa nie miałaby wtedy
sensu. ‿Ewa√ odznaczająca się pełną√ pokory prostą, wręcz
dziecinną wiarą i modlitwą, zostaje wysłuchana dzięki pośrednictwu
Maryi. Ksiądz Piotr natomiast√ po ukorzeniu się i wyznaniu swojej
nicości względem Boga√ również przyjmuje pełną pokory postawę
wobec losu. Bóg w dramacie istnieje, a jego działania lub ich brak
sprawiają, że bohaterowie doświadczają nieszczęść, bo choć ksiądz
Piotr nie został osadzony w więzieniu, nie pobito go ani nie wywieziono
na Syberię, to wciąż dotyka go gwałt rosyjskiej władzy .
Jeśli traktujemy twórczość Mickiewicza jako bezpośrednie odbicie
jego własnych myśli, uczuć i poglądów, jako lustro jego własnej duszy
i umysłu, możemy stwierdzić, że również i w jego życiu nastąpił moment
pogodzenia się z losem, akceptacji rzeczywistości - wieszcz narodu
polskiego również odbył swoją drogę naprzeciw przeciwności losu.
Stan ten odnajdujemy w jednym z jego liryków lozańskich - „Polały się
łzy me czyste, rzęsiste”. Utwór stanowi charakterystykę życia
romantyka. Mickiewicz wspomina w nim swoje sielskie i anielskie
dzieciństwo - jedyny pozytywny okres - młodość górną i durną, którą
charakteryzował okres buntu, prometejskich postaw, a także wiek
męski, czyli wiek klęski - każdy romantyk jest bowiem zawsze
przegranym oraz zawsze nieszczęśliwym. W liryku zabrakło jednak tej
pewnej werwy, odwagi do sprzeciwu, które tak bardzo wpisują się
w postać samego Mickiewicza. Zamiast tego pojawił się smutek
i melancholia. Pojawiła się nuta pokory i dystans wobec samego siebie.
Nie można kłócić się ze stwierdzeniem, że każdy człowiek radzi
sobie z niedogodnościami losu. Jedni przyjmują go z pokorą, jak ks.
Piotr w „Dziadach”, inni popadają w rozpacz, próbują uciekać, jeszcze
inni wznosić barykady, by chronić się przed Fatum do ostatniej kropli
krwi, a inni sami przyznają się i akceptują swój nieuchronny los.
Możemy podawać przykłady w nieskończoność, zaczynając od
jęz.
√ int. √ int.
jęz.
√ int.
√ int.
jęz.
jęz.
jęz.
jęz.
242 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023
92
93
94
95
antycznego Edypa, kończąc na bohaterach powieści współczesnej.
Choć przez wieki i dekady zmieniało się myślenie człowieka i nurty
światopoglądowe, jedno pozostawało takie samo - nasz indywidualizm
w podjęciu decyzji o formie, którą przyjmiemy podczas starcia
ostatecznego z mocą, która nas przewyższa i której nie możemy pojąć.
/905 wyrazów/
jęz.
jęz.

\n
  1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości
\n

spełnia formalne warunki:

nie zawiera błędu kardynalnego

znajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Trenów Jana
Kochanowskiego oraz Dziadów cz. III Adama Mickiewicza)

w całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu

jest wypowiedzią argumentacyjną.

\n
  1. Kompetencje literackie i kulturowe: 10 pkt
\n


w pracy wykorzystano funkcjonalnie Treny Jana Kochanowskiego (analiza
i wnioskowanie pozwalają na uzasadnienie wzlotów i upadków człowieka w obliczu
osobistej tragedii, wskazanie dróg poszukiwania rozwiązań to dodatkowy rzeczowy
aspekt wywodu) , wiersz Jana Kasprowicza został wykorzystany częściowo
funkcjonalnie (bark funkcjonalnej analizy sytuacji, w której znalazł się człowiek, oraz
drogi poszukiwania sensu życia, zmetaforyzowane określenia zaburzają wywód
i uniemożliwiają pełne, rzeczowe wnioskowanie)

funkcjonalnie wykorzystano kontekst literacki - odwołanie do Dziadów cz. III Adama
Mickiewicza i częściowo funkcjonalnie wykorzystano kontekst biograficzny

zadowalająca argumentacja

jeden błąd rzeczowy.

\n
  1. Kompozycja wypowiedzi
\n

3a. Struktura wypowiedzi: 2 pkt - elementy treściowe zostały w większości pracy
zorganizowane problemowo; usterki w zakresie struktury akapitów i proporcji między
akapitami.
3b. Spójność wypowiedzi: 2 pkt - wywód w większości uporządkowany i spójny;
3 zaburzenia spójności wynikają z braku powiązania treści w akapicie i między
akapitami.
3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.

\n
  1. Język wypowiedzi
\n

4a. Poprawność językowa: 0 pkt - szeroki zakres środków językowych
(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu;
29 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.
4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.
4c. Poprawność interpunkcyjna: 1 pkt - praca zawiera 6 błędów interpunkcyjnych.
Łącznie
19 punktów
Przykładowe zadania z rozwiązaniami 243
Przykład 3.
Błędy
rzeczowe,
błędy
w kompozycji
Błędy językowe
(w tym
stylistyczne),
ortograficzne
i interpunkcyjne
sp.
sp.
sp.
01
02
03
04
05
06
07
08
09
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
W przypadku traumy i złych doświadczeń największym wyzwaniem
dla człowieka jest przepracowanie tego z samym sobą. Nie istnieje na
to jednak żaden uniwersalny sposób, dzięki któremu można byłoby
wrócić do codzienności i odłożyć swoje przeżycia w głąb id.
Wydarzenia, które powodują załamanie√ bardzo często nie pozwalają
z niego wyjść, skazując duszę człowieka na długotrwałe cierpienia bez
możliwości ucieczki. ‿W literaturze na przestrzeni wieków odnaleźć
można różne rozwiązania, które czasami okazywały się być zbawienne,
czasami wydawały się być jedynymi możliwymi - wliczając w to samo
wyrażenie rozpaczy połączone z akceptacją i odnalezieniem
wewnętrznego spokoju, zwrócenie się do siły wyższej, pokutę czy
śmierć.
Jak Kasprowicz w wierszu „W ciemności schodzi moja dusza”
postawił podmiot liryczny we wspomnianej wcześniej sytuacji bez
wyjścia. ‿Dusza zatraca się w mroku, który zdaje się nie mieć końca.
Osoba mówiąca opisuje zejście w otchłań piekielną, jest wystawiona na
pośmiewisko potępieńców widzących w nim ostałą „cząstkę jasnej
mocy”. Jak wiadomo, życie człowieka nie składa się wyłącznie ze złych
i dobrych doświadczeń - dużo trudniej jest jednak przewartościować te
złe, które odciskają większe piętno na sferze emocjonalnej i znacznie
zaburzają zdolność racjonalnego myślenia. ‿Z tego też powodu
symboliczny promień światła nie ma mocy przebicia się przez
roztaczającą się wokół ciemność (często nie ma ona nic wspólnego z
postawą i moralnością człowieka - jest całkowicie zależna od
zbieżności losu).
Biblijny Hiob jest idealnym przykładem człowieka pokrzywdzonego

\n\n

ogromną próbą wytrwałości. Jego „cząstką jasnej mocy” była jednak
wiara, która w kontekście religijnym jest jedynym skutecznym
sposobem na przezwyciężenie zła. Można znaleźć tu ciekawą analogię
do starożytności, gdzie traumatyczne doświadczenia były ściśle
związane ze sposobem postępowania człowieka - tak jak w przypadku
jęz.
jęz.
√ int.
jęz.
jęz.
jęz.
jęz.
jęz.
jęz.
jęz.
244 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023
sp.
sp.
sp.
sp.
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
Edypa, który sam (nieświadomie) był ich przyczyną, jak również sam
wymierzył sobie pokutę - również nie powierzył więc nikomu swojego
odkupienia. Głównym zadaniem bohaterów tragicznych była akceptacja
ciężaru, który zrzucił na nich los - nie ważne√ jaki wybór zostałby przez
nich podjęty, ich historia skończyłaby się tak samo lub bardziej okrutnie.
Hiob nawet w sytuacji utracenia całej swojej rodziny nie odwrócił się od
Boga, który miał zwrócić mu wszystko z naddatkiem. Mężczyzna okazał
ogromną pokorę i lojalność, a wszystkie cierpienia zostały mu
wynagrodzone. Jest to zdecydowanie nadal aktualny sposób radzenia
sobie z przeciwnościami, sama postać Chrystusa√ niosąc krzyż√
dowiodła siły wiary i światła, danych człowiekowi przez Boga.
‿W wierszu Jana Kasprowicza występuje postać anioła (będącego
metaforą dobra, radości i zbawienia), bolejącego nad losem upadłej
duszy, za słabej i zbyt zniszczonej, aby wydostać się z ciemności.
Rozpacz to kolejne następstwo tragedii. W epoce romantyzmu
uwidoczniła się skłonność do jej okrutnych skutków, które poprzez
wewnętrzne odczucia i emocje człowieka wpływały na jego zdrowie
fizyczne i psychiczne. Postać Wertera J.W. Goethego jest ikoną
nieradzenia sobie z uczuciami i odrzuceniem. ‿Ewolucja bohatera
przebiegała w różnych sferach, poczynając od kontaktów towarzyskich
i kończąc na zmienionych diametralnie gustach w literaturze.
‿Pogłębianie się jego duszy w mroku było więc widoczne również na
zewnątrz, zakończyło się samobójstwem, które było swego rodzaju
przypieczętowaniem rozpaczy i utonięcia we własnych odczuciach. Akt
odebrania sobie życia był równie rozciągły i ciężki jak wszystko, co do
niego doprowadziło. Mężczyzna umierał długie godziny, cierpiał, aby
w sposób ostateczny „poradzić sobie” ze sobą samym.
Czy istnieje więc złoty środek? Wszystkie wymienione wyżej formy
postępowania wydają się niekoniecznie całkiem słuszne,x bądź nie
całkiem możliwe. Pewnym jest, że doświadczenie przez los było i jest
dla artystów siłą napędową do tworzenia - również odbiorca ma
możliwość wykształcenia w sobie wrażliwości i mądrości życiowej,
lepszego rozumienia świata i nauki na cudzych błędach. ‿Sama sztuka
jest rodzajem postawy wobec nieprzychylnego losu zarówno dla
twórcy√ jak i czytelnika. Dzielenie się emocjami i umiejętność
rozpoznania ich w drugim człowieku są kluczowe w drodze przez życie.
jęz. jęz.
ort. √ int.
jęz.
jęz. √√ int.
jęz.
jęz.
jęz.
jęz.
jęz.
jęz.
jęz.
jęz. x int.
√ int
Przykładowe zadania z rozwiązaniami 245
sp.
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
‿Jan Kochanowski w „Trenach” pisze o swojej zmarłej córce, Orszulce.
Dokładnie nakreśla wszystko, co przeszedł po jej utraceniu. Duże
znaczenie w jego tekstach mają dobre wspomnienia i ojcowska miłość,
która pozostała niezmienna nawet pomimo jej śmierci. Te emocje
pozwoliły mu w pewnym stopniu odzyskać wewnętrzny spokój
i częściowo pogodzić się ze stratą.
Tyle, ile było epok, nurtów, zdarzeń, wierzeń i kultur, tyle istnieje
postaw człowieka w stosunku do trudnych doświadczeń. Jak zostało
napisane w pierwszym akapicie, nie powstał jeden poprawny
i obiektywny sposób, aby bezboleśnie przebrnąć przez niekorzystny
plan losu. Człowiek może jedynie uczyć się doświadczania, starać się
rozumieć, wybaczać i dbać o światełko radości, które zawsze,
w mniejszym lub większym stopniu, żarzy się w jego wnętrzu.
/722 wyrazy/
jęz.
jęz.
jęz.

\n
  1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości
\n

spełnia formalne warunki:

nie zawiera błędu kardynalnego

znajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Księgi Hioba, Trenów Jana
Kochanowskiego)

w całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu

jest wypowiedzią argumentacyjną.

\n
  1. Kompetencje literackie i kulturowe: 9 pkt
\n


w pracy wykorzystano funkcjonalnie jeden utwór literacki (Księgę Hioba), wnikliwa
analiza postawy biblijnego bohatera i logiczne rzeczowe wnioskowanie powiązane
z omawianym problemem), drugi utwór wykorzystano częściowo funkcjonalnie
(powierzchowne odczytanie sensów wiersza Jana Kasprowicza, brak konkluzji
sumujących rozważania w powiązaniu w problemem wskazanym w poleceniu)

częściowo funkcjonalnie wykorzystano kontekst literacki (odwołanie do dwóch
dodatkowych utworów literackich nie pogłębia problematyki wywodu, stanowi
jedynie dodatkowa ilustrację, bazującą na zrelacjonowaniu treści tekstów)

powierzchowna argumentacja.

\n
  1. Kompozycja wypowiedzi
\n

3a. Struktura wypowiedzi: 2 pkt - elementy treściowe zostały w większości pracy
zorganizowane problemowo.
3b. Spójność wypowiedzi: 1 pkt - wywód z zaburzeniami spójności; 8 błędów
w spójności wynikających z braku powiązania treści w akapicie i między akapitami.
3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.
246 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023

\n
  1. Język wypowiedzi
\n

4a. Poprawność językowa: 0 pkt - szeroki zakres środków językowych
(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu;
24 błędy językowe obniżają ostateczną ocenę wypowiedzi.
4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca zawiera 1 błąd ortograficzny.
4c. Poprawność interpunkcyjna: 1 pkt - praca zawiera 6 błędów interpunkcyjnych.
Łącznie 17 punktów
Przykładowe zadania z rozwiązaniami 247

","solutions":[]}